ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη: M. Σταθόπουλος, Kαθηγητής, πρώην Πρύτανης και Yπουργός - Eπίδοση Tιμητικού Tόμου
Συνέντευξη - Πρόσωπα:
Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα

Συνέντευξη:
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΚΡΙΜΙΤΖΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. Kαρράς

Πρόσωπα - Συνέντευξη: K. Σπινέλλη
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Kαθηγητής A. Γ. Παπαβασιλείου - Eργαστήριο Bιολογικής Xημείας

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Iωάννης-Θεοφάνης Παπαδημητρίου, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής: Eπίδοση τιμητικού τόμου

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Aναστάσιος-Παύλος Λεβέντης

Πρόσωπα - Συνέντευξη: Kαθηγητής Riccardo Campa
Πρόσωπα - Συνέντευξη: N. Σταυρακάκης
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Ο Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ και ο κ. Π. ΠΑΤΣΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΑΝΤΑΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΖΩΗ ΣΑΜΑΡΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΣΤΕΛΛΑ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΘ. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΝΝΑ ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΡΗΣ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Α. Μ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
NIGEL BEVAN

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. E. H. EMERY

Συνέντευξη:
Β. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
Μ. DÉON

Συνέντευξη:
Θ. ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
Λ. ΚΑΚΙΣΗ

Συνέντευξη:
Ε. C. PRESCOTT

Συνέντευξη:
ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΑΝΩΛΑΓΑΣ

Συνέντευξη:
ROBERT GALLO

Συνέντευξη:
ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ

Συνέντευξη:
G. C. CHRISTIE

Συνέντευξη:
Χ. ΚΟΥΤΗΦΑΡΗΣ

Συνέντευξη:
JERKER BLOMQVIST

Συνέντευξη:
P. A. Yotopoulos

Συνέντευξη:
Μ. Παπαμιχαήλ

Συνέντευξη:
Recep Akdag

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
Βασίλειος Μαρκεζίνης

Συνέντευξη:
JAMES MERRIT DOWNEY

Συνέντευξη:
VACLAV KLAUS

Συνέντευξη:
MEIR STAMPFER

Συνέντευξη:
FRANCESCO BERLINGIERI

Συνέντευξη:
FERNARD LABRIE

Συνέντευξη:
ALLAN TEMPLETON

Συνέντευξη:
ΗΛΙΑΣ ΜΠΕΖΕΒΕΓΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΑΛΙΤΗΣ

Συνέντευξη:
JOHANNES KODER

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD LAWRENCE HUNTER

Συνέντευξη:
GUY VERHOFSTADT

Συνέντευξη:
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΛΕΞΙΟΥ

Συνέντευξη:
Ν. ΛΕΓΑΚΗΣ - Ε. ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
MARTHA NUSSBAUM

Συνέντευξη:
GRIGORY ARSH

Συνέντευξη:
ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΟΣ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΩΚΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΥΡΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
MARVIN CARLSON

Συνέντευξη:
PETER AGRE

Συνέντευξη:
TOMAS HAGG

Συνέντευξη:
Π.B. ΠΑΣΧΟΣ

Συνέντευξη:
Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ.κ. Δημήτριος

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel (β' μέρος)

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel

Συνέντευξη:
GIULIO FERRONI

Συνέντευξη:
ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΣΠΥΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ

Συνέντευξη:
VALENTIN GARCIA YEBRA

Συνέντευξη:
ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ ΤΑΜΠΑΚΗ-ΙΩΝΑ

Συνέντευξη:
Γ. ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΥΤΣΕΛΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΡΟΥΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΑΡΓΥΡΗ

Συνέντευξη:
ΛΟΥΚΑΣ ΣΠΑΡΟΣ

Συνέντευξη:
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ

Συνέντευξη:
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΦΕΣΣΑ-ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Συνέντευξη:
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΧΡΥΣΑΦΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΑΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΓΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
SIR GEOFFREY LLOYD

Συνέντευξη:
ΘΑΝΑΣΗΣ ΛΑΛΑΣ

Συνέντευξη:
JOERG SCHAEFER

Συνέντευξη:
OΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΟΥ «TΕΧΝΩΝ EΠΙΣΚΕΨΙΣ»

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣBOΛOΠOYΛOΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΒΒΑΣ

Συνέντευξη:
STANLEY HOFFMANN

Συνέντεξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΩΣΤΙΟΣ

Συνέντεξη:
ALBERT BANDURA

Συνέντεξη:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

Συνέντεξη:
ΜΙΧΑΗΛ ΣΕΧΑΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΟΣ XΑΤΖΗΧΡΗΣΤΙΔΗΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ

Συνέντεξη:
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Ομιλία:
JORGE SAMPAIO

Συνέντευξη:
ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

Συνέντευξη:
JEFFREY M. DRAJEN

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD POSNER

Συνέντευξη:
ΓPHΓOPIOΣ ΠONTIΦHΞ

Συνέντευξη:
Α. ΔΑΝΑΣΣΗΣ - ΑΦΕΝΤΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
V. NAVASKY

Συνέντευξη:
Δ.Σ. ΓΑΛΑΝΟΣ

Συνέντευξη:
LOUIS IGNARRO

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Συνέντευξη:
ΕΠ. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΑΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
M.J. OSBORNE

Συνέντευξη:
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΛΕΞΙΟΥ

1/3/2006
Συνέντευξη στον Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Mαργαρίτα Aλεξίου, ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Harvard

Mια διακεκριμένη ελληνίστρια Eπίτιμη Διδάκτωρ


Mετά από πρόταση του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής, αναγορεύθηκε επίτιμη διδάκτορας του Πανεπιστημίου μας η Oμότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Harvard κυρία Μαργαρίτα Αλεξίου. Η κυρία Αλεξίου, κόρη του περίφημου ελληνιστή καθηγητή George Thomson (1903-1987), σπούδασε Λατινικά και Αρχαία Ελληνική Φιλολογία αρχικά στο Πανεπιστήμιο του Birmingham και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Πραγματοποίησε, ως υπότροφος του British Council, επιτόπια έρευνα και μελέτη στην Ελλάδα από το 1961 μέχρι το 1963 με κύριο αντικείμενο τον τελετουργικό Θρήνο. Η επιτόπια εκείνη έρευνα στη δεκαετία του 1960 θα είναι ουσιαστική και θα συμβάλει καθοριστικά στους μεθοδολογικούς προσανατολισμούς της. Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην Ελλάδα θα γνωρίσει τον καθηγητή της Λαογραφίας Γεώργιο Μέγα με τον οποίο θα συνδεθεί με βαθιά φιλία, ενώ θα συνεργασθεί, επίσης, με τους λαογράφους καθηγητές Γεώργιο Σπυριδάκη και Δημήτριο Δουκάτο.

Η έρευνα της κυρίας Αλεξίου επικεντρώθηκε κυρίως στον τελετουργικό Θρήνο, όπως αυτός απαντά στην ελληνική Παράδοση, αντικείμενο που έκτοτε την απασχολεί συνεχώς και καθορίζει την επιστημονική της πορεία, αναδεικνύοντας την, σε παγκόσμιο επίπεδο, ως την κατεξοχήν ερευνήτρια του είδους. Η ακαδημαϊκή της καριέρα υπήρξε λαμπρή (διδάσκουσα, μέλος διεθνών επιτροπών και ομιλήτρια στα πανεπιστήμια του Cambridge, Λονδίνου, Μελβούρνης, Sydney, Los Angeles, Princeton, Yale και Κοπενχάγης) με επιστέγασμα την εκλογή της στο Πανεπιστήμιο του Harvard στην Έδρα Γεώργιος Σεφέρης, όπου επικέντρωσε την προσοχή της στους μεταβυζαντινούς και τους νεότερους χρόνους διδάσκοντας Ανθρωπολογία, Λαογραφία και Μυθολογία, Θρησκειολογία αλλά και Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία και Ποίηση, συμπεριλαμβάνοντας μάλιστα στα σεμινάρια της αναλύσεις του έργου ποιητών και λογοτεχνών, όπως ο Καβάφης, ο Βυζυηνός και πολλοί άλλοι, οπλίζοντας με τα κατάλληλα επιστημονικά εφόδια τους φοιτητές της και, παράλληλα, προωθώντας με όλη της τη δύναμη στην έρευνα νέους επιστήμονες πολλοί από τους οποίους διαπρέπουν ήδη σε πανεπιστήμια της Ελλάδας αλλά και του εξωτερικού. Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια κ. Κατερίνα Κορρέ-Ζωγράφου, η οποία είχε την πρωτοβουλία να προτείνει την αναγόρευση της κυρίας Αλεξίου σε επίτιμη διδάκτορα του Πανεπιστημίου μας, «πρώτη η Αλεξίου, και γι' αυτό της οφείλομε χάρη, εγκαινιάζει στο Πανεπιστήμιο του Harvard σεμινάρια και μεταπτυχιακές σπουδές που αφορούν στη μελέτη του νεότερου λαϊκού πολιτισμού και της νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας, ενώ αναλαμβάνει, ως επιβλέπουσα, την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών σε ευρύτερα πεδία όπως εκείνα της Ανθρωπολογίας και της μελέτης των Θρησκειών, ώστε κατά τη διάρκεια της θητείας της, σε διάρκεια 16 ετών, να εκπονηθούν είκοσι (20) συνολικά διδακτορικές διατριβές. Χαρακτηριστικό της επιτυχίας των εν λόγω σεμιναρίων υπήρξε ότι θεωρήθηκαν πρότυπα για αντίστοιχες δραστηριότητες και σε άλλα Πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών».

Αναμνηστική φωτογραφία με την τιμωμένη (στο κέντρο) Κυρία Αλεξίου, πώς ξεκίνησε η σχέση σας με την Ελλάδα;

Συναισθηματικά και πνευματικά, η Ελλάδα –και ίσως κατ' αρχήν η Αθήνα– είναι «ο τόπος που μ' έθρεψε», όπως έλεγε ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης μιλώντας για την Κύπρο. Πρωτοεπισκέφτηκα την Ελλάδα το καλοκαίρι του 1959, με μια συμφοιτήτριά μου στο Newnham College του Πανεπιστημίου του Cambridge. Είδαμε τα κλασικά τοπία (Oλυμπία, Σπάρτη, Δελφούς, Δήλο) και κάναμε τα μπάνια μας στην Μύκονο. Τις τελευταίες ημέρες τις περάσαμε στην Αθήνα, όπου φρόντισα να γνωριστώ με τον εκδότη του πατέρα μου, του George Thomson, που τα βιβλία του είχαν μόλις αρχίσει να μεταφράζονται στα ελληνικά. Περίμενα να δω έναν μάλλον ηλικιωμένο και οπωσδήποτε εύπορο άνθρωπο αλλά με έκπληξή μου εμφανίζεται ο Χρίστος Αλεξίου, 28 χρόνων και καθόλου πλούσιος, μα γεμάτος ιδανικά. Τον άλλο χρόνο αρραβωνιαστήκαμε και το 1961 παντρευτήκαμε στην Αθήνα. Ακολούθησαν αξέχαστα χρόνια με τις επισκέψεις του πατέρα μου και τις διαλέξεις που έκανε για την αρχαία ελληνική τραγωδία, τα ομηρικά έπη και την ελληνική γλώσσα, αρχαία και νέα, σε ακροατήρια που έφταναν μέχρι 2-3 χιλιάδες ανθρώπους.

Η έρευνά σας έχει επικεντρωθεί κυρίως στον τελετουργικό θρήνο, όπως αυτός απαντά στην Ελληνική παράδοση. Ποια η σχέση του θρήνου με την τελετουργία;

Η σχέση ανάμεσα στο θρήνο και την τελετουργία παρέχει στοιχεία σχετικά με τη συνέχεια και την ποιητική υπόσταση του είδους στην ελληνική παράδοση. Μπορούμε να εντοπίσουμε τελετουργικές διασυνδέσεις ανάμεσα σε αρχαίους λογοτεχνικούς και σύγχρονους παραδοσιακούς θρήνους. Ωστόσο, στη λόγια βυζαντινή παράδοση, όταν πια είχε υποχωρήσει η δυναμική αυτή αλληλεπίδραση ποίησης και ζωής, ο θρήνος εξελίχτηκε σε ψυχρή λογοτεχνική άσκηση αποκομμένη από τη λαϊκή γλώσσα και τον λαϊκό πολιτισμό.
Πολλά από τα χαρακτηριστικά του θρήνου είναι δυνατό να παραβληθούν με αντίστοιχα στοιχεία από τη λόγια και τη λαϊκή παράδοση άλλων λαών. Επειδή, όμως, η ιστορία των γραπτών μνημείων της ελληνικής γλώσσας μπορεί να ανιχνευθεί χωρίς σημαντική διακοπή από τη 2η χιλιετία π.Χ. μέχρι σήμερα, και καθώς ο θρήνος ανήκει στα αρχαιότερα μαρτυρημένα είδη άσματος, η ελληνική παράδοση μας παρέχει την ευκαιρία να μελετήσουμε την ανάπτυξη και την εξέλιξη μακράς διαχρονικής προοπτικής.

Ποιο, κατά τη γνώμη σας, είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της τελετουργίας;

Η πιο εντυπωσιακή από όλες τις πτυχές της τελετουργίας είναι η δύναμη που έχει να μας αλλάζει, να μας μεταφέρει από το εγκόσμιο στο αιώνιο και πίσω στο χώρο και το χρόνο. Η λαϊκή μούσα, άλλωστε, εκμεταλλεύεται αυτό το φαινόμενο για τη δημιουργία δραματικών εντυπώσεων, όπως σε μια θρακική εκδοχή του θρήνου της Παναγίας, στην οποία η Μαρία η Μαγδαληνή φέρνει τα νέα για τη Σταύρωση του Χριστού, βρίσκοντας την Παναγία να λούζεται μες σ' αργυρό λεγένι, ή, σε μια άλλη εκδοχή από τη Μικρά Ασία, η Παναγία είναι καθισμένη στο τραπέζι και τρώει. Και έτσι επιστρέφομε σης σωματικές ανάγκες και στις ανθρώπινες δραστηριότητες γύρω από τις οποίες περιστρέφεται η τελετουργία: το φαγητό και το ποτό, τα ρούχα και το πλύσιμο, μέσα και έξω από το σπίτι.

Πώς θεωρείτε ότι συνδέεται η τελετουργία με τη λογοτεχνία;

Πιστεύω ότι η τελετουργία μπορεί να διευρύνει τα αισθητικά μας κριτήρια και να εμπλουτίσει την κατανόηση της λογοτεχνίας. Το ενδιαφέρον μου για την τελετουργία είχε ως αφετηρία τον θρήνο, ένα σημείο κλειδί για όλες τις τέχνες. Στο έργο μου έχω προσπαθήσει να αναδείξω τη δυναμική ενότητα που συνδέει την ελληνική ποίηση με την τελετουργία ως βασικό παράγοντα της διατήρησης αυτού του είδους στη διάρκεια περισσότερων από 2,5 χιλιάδες χρόνια ιστορικών, θρησκευτικών και γλωσσικών αλλαγών. Για παράδειγμα, στο τελευταίο μου βιβλίο (After Antiquity: Greek Language, Myth and Metaphor) δείχνω πώς όψεις της τελετουργίας έχουν επηρεάσει τη διαμόρφωση των σχημάτων της ελληνικής γλώσσας μέσω του μύθου και της μεταφοράς που συνδέουν μεταξύ τους διαφορετικά είδη κειμένων του παρελθόντος και του μέλλοντος.

Χαρακτηρίζετε την τελετουργία συνθετική. Τι ακριβώς εννοείτε;

Η τελετουργία είναι συνθετική εξ ου και η δύναμη που έχει να μας συγκινεί. Εμπλέκει όλες τις αισθήσεις μας, την όραση , την ακοή, την οσμή, την αφή και την κίνηση –μερικές φορές ξεχωριστά και μερικές φορές μαζί–, και η μαγική δύναμή της εδράζεται στη συμμετοχή και στην παράσταση, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτική. Η τελετουργία δεν είναι κάτι απόμακρο, αλλά μέρος των καθημερινών μας συναλλαγών και συναναστροφών. Αποτελεί ζήτημα αμοιβαιότητας, μια διαδικασία διαπραγμάτευσης και διαμεσολάβησης μέσω δρωμένων, λεγομένων και νομιζομένων, όπως έχει αποδειχτεί και από άλλες μελέτες για την ιστορία των ελληνικών θρησκειών, στην αρχαία, μεσαιωνική και νεότερη εποχή.

Θα θέλατε να μας δώσετε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα;

Ασφαλώς. Στην Ιλιάδα (Ι, 33-42) ο Χρύσης, εξαγριωμένος από την συμπεριφορά του Αγαμέμνονα απέναντι στην κόρη του Βρισηίδα, προσεύχεται στον Απόλλωνα Σμινθέα λέγοντας, ενώ πηγαινοέρχεται στην ακτή θυμωμένος: «Εισάκουσε με, σε ό,τι μνημείο έχτισα προς τιμήν σου και σε ό,τι θυσίες έκανα, καίγοντας παχιά μεριά ταύρου ή τράγου, και κάνε μου αυτή τη χάρη... μακάρι οι Δαναοί να πληρώσουν γα τα δάκρυα μου με τα βέλη σου». Η προσευχή του αδικημένου ιερέα του Απόλλωνα εισακούεται και ο λοιμός που επακολουθεί πυροδοτεί την τελευταία πράξη του Τρωικού Πολέμου.
Ένα σύγχρονο παράλληλο απαντά σε μανιάτικο μοιρολόι. Σε αυτό μια μάνα κατηγορεί τον Άγιο Δημήτριο γιατί απέτυχε να σώσει από πνιγμό τον υιό της –που μάλιστα φέρει το όνομα του αγίου– αναφέροντας ανάμεσα στα αναφιλητά της: Άγιε Δημήτρη αφέντη μου,/ δε σε δοξολοήσαμε; Δε σε δοξάσαμε ποτέ; δε σού 'φέρε ο Δημήτρης μου/ τρία ασημοκάντηλα, χρυσόνε πολυέλαιο και μανουάλια τέσσερα; Γιά δεν εβόηθησες και σύ/ μές στου Τσιρίγου το νησί,/ όντ' άστραψε και βρόντηξε/ κι αστροπελέκι έπεσε κι αναθεούθη η θάλασσα;/ εθάφτη κι ο Δημήτρης μου/ μές στ' αερισμένα κύματα! Έ πεθαμένοι συγγενείς, δώστε του ρούχα να ντυθεί/ πυρώστε το και στη φωτιά, μη μου κρυώσει το παδί!...
Και οι δύο προσευχές ακολουθούν μία διαδικασία ανταλλαγής, διαπραγμάτευσης, πίστωσης, χρέωσης, με την προσμονή του σωστού υπολογισμού επιβεβαιώνοντας, παράλληλα, την πλατύτερη σημασία ενός τέτοιου μοντέλου.

Το ενδιαφέρον σας για τα παραμύθια εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο μελέτης της τελετουργίας;

Τα παραμύθια μπορεί να στερούνται το προφανές τελετουργικό περιεχόμενο των θρήνων και των τραγουδιών του γάμου, αλλά το βασικό τους χαρακτηριστικό είναι ότι λέγονται σε όλων των ειδών τις περιστάσεις: σε απλές καθημερινές στιγμές, με τις μητέρες και τις γιαγιάδες να λένε παραμύθια στα παιδιά, τους εργάτες και τους ψαράδες εν ώρα εργασίας, σε εποχές δυστυχίας και πόνου –στο κρύο, την πείνα, τη φυλακή, τον πόλεμο– σε γιορτές και πανηγύρια αλλά και στο ξεπροβόδισμα του νεκρού. Όλες αυτές οι περιστάσεις συμπίπτουν με τα τρία επίπεδα της τελετουργίας: καθημερινότητα, δυστυχία, κύκλος της ζωής.
Τα παραμύθια δημιουργούν μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ του αφηγητή και των ακροατών, ανεξάρτητα από το μέγεθος της συνάθροισης και το βαθμό οικειότητας. Τα παραμύθια μάς προσκαλούν να κάνουμε ένα βήμα έξω από το χρόνο και τον χώρο ακόμη και έξω από τα ίδια μας τα σώματα και να μεταμορφωθούμε σε ένα ανθισμένο δέντρο, ένα μυρωδάτο λουλούδι, ένα χέλι που χορεύει. Τα παραμύθια είναι μαγικά ακόμα και όταν συνοδεύουν χειρωνακτικές εργασίες ή ατέλειωτα ταξίδια. Όπως και η τελετουργία, έτσι και τα παραμύθια συνδέουν τις καθημερινές μας δραστηριότητες με το Θείο.

Τι είναι αυτό που σας γοητεύει στον Ελληνικό πολιτισμό;

Η διαδρομή του μέσα στο χρόνο. O Ελληνικός πολιτισμός σήμερα, όπως και στο παρελθόν, χρωστάει την ποικιλία, τη ζωντάνια και τον πλούτο του στα διαχρονικά περάσματα (εδώ-εκεί, πίσω-μπροστά) μεταξύ των ειδών. Στη γλώσσα η τελετουργία έχει δημιουργήσει με τον καιρό μια αποθήκη –ή θησαυρό– λέξεων και νοημάτων με ιδιαίτερη σημασία πολλές από τις οποίες είναι συναισθηματικά φορτισμένες και μεταφορικά εμπλουτισμένες με αρετές από περασμένα κείμενα, παραμύθια, τραγούδια, πράξεις και πράγματα.


Αρχή της σελίδας