ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη: M. Σταθόπουλος, Kαθηγητής, πρώην Πρύτανης και Yπουργός - Eπίδοση Tιμητικού Tόμου
Συνέντευξη - Πρόσωπα:
Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα

Συνέντευξη:
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΚΡΙΜΙΤΖΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. Kαρράς

Πρόσωπα - Συνέντευξη: K. Σπινέλλη
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Kαθηγητής A. Γ. Παπαβασιλείου - Eργαστήριο Bιολογικής Xημείας

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Iωάννης-Θεοφάνης Παπαδημητρίου, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής: Eπίδοση τιμητικού τόμου

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Aναστάσιος-Παύλος Λεβέντης

Πρόσωπα - Συνέντευξη: Kαθηγητής Riccardo Campa
Πρόσωπα - Συνέντευξη: N. Σταυρακάκης
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Ο Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ και ο κ. Π. ΠΑΤΣΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΑΝΤΑΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΖΩΗ ΣΑΜΑΡΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΣΤΕΛΛΑ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΘ. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΝΝΑ ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΡΗΣ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Α. Μ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
NIGEL BEVAN

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. E. H. EMERY

Συνέντευξη:
Β. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
Μ. DÉON

Συνέντευξη:
Θ. ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
Λ. ΚΑΚΙΣΗ

Συνέντευξη:
Ε. C. PRESCOTT

Συνέντευξη:
ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΑΝΩΛΑΓΑΣ

Συνέντευξη:
ROBERT GALLO

Συνέντευξη:
ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ

Συνέντευξη:
G. C. CHRISTIE

Συνέντευξη:
Χ. ΚΟΥΤΗΦΑΡΗΣ

Συνέντευξη:
JERKER BLOMQVIST

Συνέντευξη:
P. A. Yotopoulos

Συνέντευξη:
Μ. Παπαμιχαήλ

Συνέντευξη:
Recep Akdag

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
Βασίλειος Μαρκεζίνης

Συνέντευξη:
JAMES MERRIT DOWNEY

Συνέντευξη:
VACLAV KLAUS

Συνέντευξη:
MEIR STAMPFER

Συνέντευξη:
FRANCESCO BERLINGIERI

Συνέντευξη:
FERNARD LABRIE

Συνέντευξη:
ALLAN TEMPLETON

Συνέντευξη:
ΗΛΙΑΣ ΜΠΕΖΕΒΕΓΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΑΛΙΤΗΣ

Συνέντευξη:
JOHANNES KODER

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD LAWRENCE HUNTER

Συνέντευξη:
GUY VERHOFSTADT

Συνέντευξη:
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΛΕΞΙΟΥ

Συνέντευξη:
Ν. ΛΕΓΑΚΗΣ - Ε. ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
MARTHA NUSSBAUM

Συνέντευξη:
GRIGORY ARSH

Συνέντευξη:
ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΟΣ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΩΚΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΥΡΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
MARVIN CARLSON

Συνέντευξη:
PETER AGRE

Συνέντευξη:
TOMAS HAGG

Συνέντευξη:
Π.B. ΠΑΣΧΟΣ

Συνέντευξη:
Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ.κ. Δημήτριος

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel (β' μέρος)

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel

Συνέντευξη:
GIULIO FERRONI

Συνέντευξη:
ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΣΠΥΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ

Συνέντευξη:
VALENTIN GARCIA YEBRA

Συνέντευξη:
ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ ΤΑΜΠΑΚΗ-ΙΩΝΑ

Συνέντευξη:
Γ. ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΥΤΣΕΛΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΡΟΥΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΑΡΓΥΡΗ

Συνέντευξη:
ΛΟΥΚΑΣ ΣΠΑΡΟΣ

Συνέντευξη:
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ

Συνέντευξη:
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΦΕΣΣΑ-ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Συνέντευξη:
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΧΡΥΣΑΦΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΑΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΓΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
SIR GEOFFREY LLOYD

Συνέντευξη:
ΘΑΝΑΣΗΣ ΛΑΛΑΣ

Συνέντευξη:
JOERG SCHAEFER

Συνέντευξη:
OΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΟΥ «TΕΧΝΩΝ EΠΙΣΚΕΨΙΣ»

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣBOΛOΠOYΛOΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΒΒΑΣ

Συνέντευξη:
STANLEY HOFFMANN

Συνέντεξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΩΣΤΙΟΣ

Συνέντεξη:
ALBERT BANDURA

Συνέντεξη:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

Συνέντεξη:
ΜΙΧΑΗΛ ΣΕΧΑΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΟΣ XΑΤΖΗΧΡΗΣΤΙΔΗΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ

Συνέντεξη:
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Ομιλία:
JORGE SAMPAIO

Συνέντευξη:
ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

Συνέντευξη:
JEFFREY M. DRAJEN

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD POSNER

Συνέντευξη:
ΓPHΓOPIOΣ ΠONTIΦHΞ

Συνέντευξη:
Α. ΔΑΝΑΣΣΗΣ - ΑΦΕΝΤΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
V. NAVASKY

Συνέντευξη:
Δ.Σ. ΓΑΛΑΝΟΣ

Συνέντευξη:
LOUIS IGNARRO

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Συνέντευξη:
ΕΠ. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΑΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
M.J. OSBORNE

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel (β' μέρος)

15/5/2005
Συνέντευξη στον Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Το β' μέρος της συνέντευξης των G.B. Conte, J. Dangel και R. Thomas

Τα λατινικά γράμματα:
το παρόν και το μέλλον τους


Συνεχίζεται και ολοκληρώνεται η συνέντευξη των τριών διακεκριμένων επιστημόνων Gian Biagio Conte (Scuola Normale Superiora di Pisa), Jacqueline Dangel (Πανεπιστήμιο της Σορβόννης – Paris IV) και Richard Thomas (Πανεπιστήμιο του Harvard), οι οποίοι έλαβαν μέρος στη Διεθνή Ημερίδα με θέμα «Η Ένταση μεταξύ Αισθητικής και Ιδεολογίας στη Λατινική Ποίηση» που διοργάνωσε ο Τομέας Κλασικής Φιλολογίας, στις 31 Μαρτίου 2005, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η συνέντευξη έγινε σε συνεργασία με τις λατινίστριες κ. Ε. Καραμαλέγκου και κ. Σ. Γεωργακοπούλου.

Οι τρεις ομιλητές στο Αμφιθέατρο «I. Δρακόπουλος» (από αριστερά): G.B. Conte, R. Thomas, J. Dangel.
Οι τρεις ομιλητές στο Αμφιθέατρο «I. Δρακόπουλος» (από αριστερά): G.B. Conte, R. Thomas, J. Dangel.

Κύριε Thomas, o συνάδελφός σας κ. Conte στην ομιλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αναφέρθηκε στην ερμηνευτική προσέγγιση της Αινειάδας από την αποκαλούμενη «Σχολή του Harvard» και τη διαφορά της από εκείνη που επιχείρησε η «Ευρωπαϊκή Σχολή». Πιστεύετε ότι η διάκριση αυτή αντικατοπτρίζει μια διαφορετική θεώρηση των Ανθρωπιστικών Σπουδών από τους ερευνητές των δύο ηπείρων;

O όρος «Σχολή του Harvard» επινοήθηκε από τον Ralph Johnson στο σημαντικό βιβλίο του Darkness Visible (1976), προκειμένου να γίνει αναφορά σε ορισμένες μελέτες της δεκαετίας του '50 και κυρίως του '60, οι οποίες δεν ανεδείκνυαν πλέον τις επικές εξυμνητικές τάσεις της Αινειάδας, αλλά εστίαζαν στις αμφισημίες, στην ύπαρξη διαφορετικών φωνών και σε άλλες πτυχές της που την έκαναν ένα πιο σκοτεινό και τραγικό ποίημα.

O W. Clausen, τον οποίο ο Johnson συμπεριελάμβανε στη «Σχολή του Harvard» (μαζί με τους R.A. Brooks, A. Parry, M. Putnam), επεσήμανε ότι κανείς από αυτούς δεν βρισκόταν στο Harvard την εποχή που συνέγραφε τις εν λόγω μελέτες, αλλά η ονομασία παρέμεινε, χαρακτηρίστηκα μάλιστα κι εγώ «τυπικός εκπρόσωπος της Σχολής του Harvard». Αφιέρωσα όντως το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου μου Virgil and the Augustan Reception (2001) στην εξέταση των τρόπων με τους οποίους το έπος του Βιργιλίου συνδέθηκε στις διάφορες εποχές με την ευρωπαϊκή προσωπολατρική αντίληψη περί ηγέτη, η οποία επηρεάστηκε κατ' εξοχήν από τη μορφή του Αυγούστου. Αλλά η αμφισβήτηση της ιδέας της αυτοκρατορίας και της προσωπολατρικής αντίληψης περί ηγέτη, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον πόλεμο του Βιετνάμ, ειδικά στις Η.Π.Α., πυροδότησε την ανάπτυξη διαφορετικών προσεγγίσεων της Αινειάδας. Εάν αυτό ισχύει και για τις ερμηνείες όλων των κλασικών έργων γενικότερα, παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα. Στο πεδίο των θεωρητικών προσεγγίσεων, για παράδειγμα στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής και λατινικής διακειμενικότητας, οι εργασίες του κ. G.B. Conte και άλλων Ευρωπαίων συνυπάρχουν αρμονικά με αντίστοιχες μελέτες Αμερικανών. Εξάλλου ο μετα-δομισμός και η μεταμοντέρνα λογοτεχνική θεωρία που επικρατούν τις τελευταίες δεκαετίες δεν επηρεάζονται από τα σύνορα των δύο ηπείρων. Έτσι Αμερικανοί πανεπιστημιακοί κλασικοί φιλόλογοι ενστερνίζονται τις απόψεις Ευρωπαίων θεωρητικών από τον Derrida μέχρι τον Foucault και τους διαδόχους του πολύ πιο εύκολα και πιστά απ' ότι Ευρωπαίοι συνάδελφοί τους.

Ας αναφερθούμε, κύριε Thomas, και σε κάτι που ακούγεται εντελώς πρωτότυπο: μεταξύ των ποικίλων ερευνητικών ενδιαφερόντων σας συγκαταλέγεται η πρόσληψη της κλασικής λογοτεχνίας και κουλτούρας, ειδικότερα του Βιργιλίου, και μάλιστα την ανιχνεύσατε στους στίχους του Bob Dylan. Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια γι' αυτή την ιδέα σας;

Θαυμάζω τον Dylan σχεδόν από τότε που άρχισα και να σπουδάζω κλασική φιλολογία, αλλά τα τελευταία χρόνια, καθώς η καριέρα του διανύει την πέμπτη δεκαετία της, συνειδητοποίησα ότι η μουσική και οι στίχοι του μπορούσαν να συνδεθούν με τις κλασικές σπουδές μου. Πρόσφατα υπήρξαν ενδείξεις ότι ο Dylan έχει διαβάσει την Αινειάδα του Βιργιλίου. Σημαντικότερο όμως φαίνεται ότι η ενσωμάτωση και συγχρόνως η ανανέωση των λογοτεχνικών και μουσικών παραδόσεων που εισάγει στα τραγούδια του έχουν αντιστοιχίες με ανάλογες προσπάθειες των Ρωμαίων κυρίως ποιητών. Η δημιουργικότητα του Dylan έχει στην ουσία τα συστατικά της παράδοσης και της πρωτοτυπίας που κάνουν κάθε «διαστρωματική» λογοτεχνία κατεξοχήν ετεροαναφορική και πλούσια σε νοήματα. Υπάρχουν επίσης οι επί σκηνής μουσικές εκτελέσεις, ήδη ανέρχονται στις 100 το χρόνο. Η Betsey Bowden έγραψε ένα βιβλίο για τον Dylan με τίτλο Performed Literature, ο οποίος νομίζω ότι ταιριάζει στον Dylan, αφού οι επανεκτελέσεις σε όλο το φάσμα του έργου του μοιάζουν, θα λέγαμε, με τη ραψωδική εκτέλεση και επανεκτέλεση των ομηρικών ποιημάτων. Όλο το έργο του Dylan, αν και πολυμερές, βασίζεται στην ανάκληση της μνήμης, κάτι που μάλλον θυμίζει πολύ τον Όμηρο, όπως επίσης οι αλλαγές τόνου, η χρήση της παύσης ή της επανάληψης λέξεων, η απάλειψη ή η τροποποίηση στίχων. Βέβαια για την ώρα αυτοί οι συσχετισμοί βρίσκονται σε στάδιο διεργασίας και αυτό μου είναι αρκετό προς το παρόν.

Και μια τελευταία ερώτηση που απευθύνεται και στους τρεις σας: Oι κλασικές γλώσσες – αρχαία ελληνική και λατινική – θεωρούνται συνήθως νεκρές γλώσσες. Όμως, με την έρευνά σας και τη διδασκαλία σας παραμένουν ζωντανές. Για ποιους λόγους και πώς νομίζετε ότι στο μέλλον, και μέσα στις πολυ-πολιτισμικές κοινωνίες μας, θα έπρεπε η νεολαία να έχει ευκαιρίες πρόσβασης στην ανθρωπιστική παιδεία και ειδικότερα στη χώρα σας ( Γαλλία, Ιταλία, Η.Π.Α.);

J. Dangel: Oι κλασικές γλώσσες δεν είναι περισσότερο νεκρές από κάθε λεγόμενη «ζωντανή» γλώσσα των προηγούμενων αιώνων, που ξενίζει συχνά, κατά την πρόσληψή της, τον σύγχρονο αναγνώστη. Είναι γεγονός ότι δεν είναι πλέον ζωντανές και «παραγωγικές» στη σύγχρονή μας εποχή. Εν τούτοις το μήνυμα που εξακολουθεί μέσω αυτών να ακούγεται και να ενεργοποιεί τη σκέψη παραμένει ένα κεφάλαιο της ανθρώπινης διανόησης και εμπειρίας. Αυτή η αρχή ισχύει ήδη από το μεγάλο βιβλίο εικόνων που αποτελεί η αρχαία μυθολογία, αφού «μεταφράζει», με σφαιρικό και καθολικό τρόπο, τις εμμονές και τις εντάσεις που χαρακτηρίζονται από αντιφατική βία. Η Αρχαιότητα κατάφερε διεξοδικά να στοχαστεί σχετικά με τα καλώς και τα κακώς κείμενα της ανθρώπινης υπόστασης στο πλαίσιο του δραματικού χρόνου της ιστορίας, αλλά και σχετικά με την ιδεολογία του σοφού άνδρα ή του τυράννου στο πλαίσιο του φιλοσοφικού διαλογισμού. Γι' αυτόν τον λόγο η ρητορική βοηθά τόσο τον στοχασμό σχετικά με την εξουσία των λέξεων όσο και το στοχασμό σχετικά με τις λέξεις εξουσίας. Το ίδιο ισχύει και για την αρχαία λογοτεχνική γραφή, η οποία πετυχαίνει όχι μόνο να χτίσει έναν κόσμο καθαρά λεκτικό, αλλά και να διδάξει το νόημα των πραγμάτων ή να πλησιάσει τα μυστήρια του ανθρώπου και του κόσμου. Η λατινική λογοτεχνία, πολυφωνική και πολυσήμαντη από την πεζογραφία ώς την ποίηση, είναι λόγος κάλλους, όσο και ανοιχτός διαλογισμός σχετικά με όλα τα ανθρώπινα «αστάθμητα», χάρη σε ένα δημιουργικό και ευρηματικό φαντασιώδες. Η παράδοση, ως μετάδοση μιας κληρονομιάς, στο σημείο αυτό συμβαδίζει με τη σύγχρονή μας εποχή. Το να αρνηθεί κανείς αυτή την κληρονομιά με το πρόσχημα ενός απελευθερωμένου μοντερνισμού που δεν δεσμεύεται για το μέλλον του, είναι μεγάλη πλάνη. Τα λατινικά κείμενα αποτελούν συγχρόνως πεδίο διδαχής, συγκίνησης κι αισθητικής απόλαυσης, έτσι ώστε να μην είναι ένας απλός «χώρος φύλαξης» (Conservatoire) σκουριασμένων ιδεών και μορφών, αλλά να είναι αντιθέτως κατάλληλα για να ξανατεθούν ερωτήσεις τις οποίες οι σύγχρονοί μας αποφεύγουν, ίσως από φόβο μήπως αναγκασθούν ν' ακούσουν ενοχλητικές απαντήσεις. Βάθρο της ευρωπαϊκής σκέψης, η Αρχαιότητα αποτελεί τη δική μας οδό «αναγνώρισης» (« re-connaissance »), τη δίοδο προς τις ιδρυτικές μας πράξεις και τη δική μας ταυτότητα. Η χώρα μου η Γαλλία, η οποία καμιά φορά φαίνεται υπερβολικά βέβαιη για τις πεποιθήσεις της – στην ουσία για τα ιδεολογήματά της – , κινδυνεύει να παρασυρθεί από ψευδαισθήσεις όσο απαρνείται το ιδρυτικό παρελθόν της. Γι' αυτό και ο E.R. Curtius δικαίως αναφέρει, στο κλασικό έργο του Europaische Literatur und lateinisches Mittelalter, ότι «ο χειρότερος εχθρός της ηθικής και κοινωνικής προόδου είναι η απάθεια, η έλλειψη πνευματικής περιέργειας, η οποία τρέφεται τόσο από τα πάσης φύσεως αντικοινωνικά πάθη όσο και από την αβελτηρία (vis inertiae)».

R. Thomas: Η μελέτη των Αρχαίων κλασικών συγγραφέων στις Η.Π.Α. είναι σε ιδιαίτερη άνθηση στις μέρες μας, σε μετάφραση, αλλά και στο πρωτότυπο, ιδιαίτερα όσον αφορά στη λατινική γλώσσα, η οποία ανέκτησε τις δυνάμεις της στο πρόγραμμα των μαθημάτων του λυκείου τις τελευταίες δύο ή τρεις δεκαετίες. Εάν η μελέτη των κλασικών γλωσσών μπορέσει να αποδεσμευτεί από τους εθνικισμούς τους οποίους υπέθαλψε στο παρελθόν, θα μπορέσει να ανθίσει, ακριβώς γιατί αυτές οι γλώσσες – και οι κουλτούρες που εκπροσωπούν – έχουν μια οικουμενικότητα, η οποία δεν περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο τόπο ή χρόνο. Εάν διαβάσουμε όσα αναφέρει ο Θουκυδίδης για τη Σικελική εκστρατεία έχοντας στο νου μας την εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α. τον 21ο αιώνα, ή τις Σάτιρες του Ιουβενάλη σκεπτόμενοι τις καταναλωτικές μας υπερβολές, καταδεικνύεται αμέσως η σχέση που έχουν τα κλασικά κείμενα με τη σύγχρονη εποχή. Είναι γεγονός ότι έναν αρκετά μεγάλο αριθμό μαθητών φαίνεται να ελκύουν τα Λατινικά στο σχολείο, και προσπάθησα ανέκαθεν να ενισχύσω τον διάλογο και τους δεσμούς μεταξύ σχολείων και πανεπιστημίων. Δεν θα αποτελέσουμε ποτέ ξανά το κέντρο του σχολικού αναλυτικού προγράμματος, ούτε ίσως και θα 'πρεπε, όμως εάν κάνουμε σωστή δουλειά και διδάσκουμε τις γλώσσες σε εκείνους, οι οποίοι έχουν ενδιαφέρον γι' αυτές, η επιβίωση των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών είναι εξασφαλισμένη. Το περίεργο είναι ότι σήμερα η διδασκαλία των κλασικών γλωσσών και η υποστήριξη των Κλασικών Σπουδών είναι απείρως ισχυρότερες, θα λέγαμε, στις Η.Π.Α. παρά σε μια χώρα όπως η Γερμανία, όπου κατείχαν κεντρική και κυρίαρχη θέση τον 19ο αιώνα.

G.B. Conte: Oι κλασικές γλώσσες είναι νεκρές. Κανένας δεν θέλει ή δεν μπορεί να τις αναστήσει. Συγκροτούν μάλιστα ένα κλειστό corpus που δεν μπορεί πλέον να πολλαπλασιασθεί. Αλλά κάθε κουλτούρα, κάθε νέα εποχή, πρέπει αναγκαστικά να διερευνήσει την κληρονομιά που παραλαμβάνει, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να την οικειοποιηθεί. Κάθε κληρονομιά από μόνη της είναι όντως αδρανής: παραπέμπει σε αυτή την ίδια και δεν προσφέρει στους άλλους. Για να ζωντανέψει και να δραστηριοποιηθεί η κληρονομιά πρέπει με την εμφάνιση κάθε νέας γενιάς να ξανακατακτηθεί.

Αυτό συνέβη με τον πρώτο Oυμανισμό, τον οποίο πραγμάτωσε η ρωμαϊκή κουλτούρα, όταν έγινε κάτοχος της ελληνικής κουλτούρας, αργότερα με τον δεύτερο Oυμανισμό της εποχής του Καρλομάγνου, μετά με τον ιταλικό και ευρωπαϊκό Oυμανισμό του 14ου, 15ου και 16ου αιώνα, τέλος με τον μετα-ρομαντικό Oυμανισμό. Αυτός ο τελευταίος, στον οποίο και εμείς ανήκουμε, διαφέρει από τους προηγούμενους Oυμανισμούς, οι οποίοι είναι προοδευτικοί: γιατί κατ' αυτούς η επιστροφή στον τρόπο των Αρχαίων σήμαινε εκσυγχρονισμό και νεωτερισμό, σήμαινε αναγέννηση της τελειότητας που είχαν θεωρήσει ότι ήδη υπήρχε στο κλασικό παρελθόν. Αντίθετα ο τελευταίος Oυμανισμός είναι αμυντικός, νιώθει ότι σήμερα γίνεται επίθεση εναντίον των παραδοσιακών αξιών και, περιχαρακωμένος, αμύνεται με εσωστρέφεια. Η πολυπολιτισμικότητα του σύγχρονου κόσμου είναι μια καλή ευκαιρία για να ξαναβρούμε το νόημα της δικής μας ιδιαίτερης παράδοσης. Καλούμαστε να αντιμετωπίζουμε διαφορετικές κουλτούρες και η λύση είναι όχι να απαρνηθούμε τις παραδόσεις μας για να δημιουργήσουμε μια συγκεχυμένη δυσδιάκριτη παγκόσμια κουλτούρα, αλλά να συμμετάσχουμε στον διάλογο ανάμεσα στις διάφορες κουλτούρες, επαναπροτείνοντας ακριβώς τη δική μας. Η αντιμετώπιση άλλης κουλτούρας σήμερα μοιάζει με συμπόσιο στο οποίο κάθε προσκεκλημένος πρέπει κάτι να συνεισφέρει, σαν να είναι ένας αρχαιοελληνικός «έρανος», ένα δείπνο με συνεισφορές. Σε αυτή λοιπόν την παγκόσμια πολυπολιτισμική συνεστίαση εμείς οι κληρονόμοι της ελληνορωμαϊκής κουλτούρας οφείλουμε να συνεισφέρουμε τη δική μας κουλτούρα. Θα γεννηθεί έτσι ένας νέος Oυμανισμός, αλληλεξαρτώμενος, όχι πια απόλυτος, βασισμένος στις αντιπαραθέσεις και στις διαφορές, αλλά και ανεκτικός στις διαφορετικές ταυτότητες. Η παράδοση δεν πρέπει να είναι αδρανής, αλλά καρπός αγωνιστικής στάσης, αφού η ταυτότητα κατακτάται εκ νέου κάθε φορά. Αλλιώς δεν θα έχουμε τίποτα δικό μας για να συνεισφέρουμε στο κοινό συμπόσιο, στο «ερανιστικό δείπνο», όπου καθένας μας καλείται να δώσει κάτι δικό του.


Αρχή της σελίδας