ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη: M. Σταθόπουλος, Kαθηγητής, πρώην Πρύτανης και Yπουργός - Eπίδοση Tιμητικού Tόμου
Συνέντευξη - Πρόσωπα:
Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα

Συνέντευξη:
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΚΡΙΜΙΤΖΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. Kαρράς

Πρόσωπα - Συνέντευξη: K. Σπινέλλη
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Kαθηγητής A. Γ. Παπαβασιλείου - Eργαστήριο Bιολογικής Xημείας

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Iωάννης-Θεοφάνης Παπαδημητρίου, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής: Eπίδοση τιμητικού τόμου

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Aναστάσιος-Παύλος Λεβέντης

Πρόσωπα - Συνέντευξη: Kαθηγητής Riccardo Campa
Πρόσωπα - Συνέντευξη: N. Σταυρακάκης
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Ο Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ και ο κ. Π. ΠΑΤΣΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΑΝΤΑΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΖΩΗ ΣΑΜΑΡΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΣΤΕΛΛΑ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΘ. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΝΝΑ ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΡΗΣ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Α. Μ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
NIGEL BEVAN

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. E. H. EMERY

Συνέντευξη:
Β. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
Μ. DÉON

Συνέντευξη:
Θ. ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
Λ. ΚΑΚΙΣΗ

Συνέντευξη:
Ε. C. PRESCOTT

Συνέντευξη:
ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΑΝΩΛΑΓΑΣ

Συνέντευξη:
ROBERT GALLO

Συνέντευξη:
ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ

Συνέντευξη:
G. C. CHRISTIE

Συνέντευξη:
Χ. ΚΟΥΤΗΦΑΡΗΣ

Συνέντευξη:
JERKER BLOMQVIST

Συνέντευξη:
P. A. Yotopoulos

Συνέντευξη:
Μ. Παπαμιχαήλ

Συνέντευξη:
Recep Akdag

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
Βασίλειος Μαρκεζίνης

Συνέντευξη:
JAMES MERRIT DOWNEY

Συνέντευξη:
VACLAV KLAUS

Συνέντευξη:
MEIR STAMPFER

Συνέντευξη:
FRANCESCO BERLINGIERI

Συνέντευξη:
FERNARD LABRIE

Συνέντευξη:
ALLAN TEMPLETON

Συνέντευξη:
ΗΛΙΑΣ ΜΠΕΖΕΒΕΓΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΑΛΙΤΗΣ

Συνέντευξη:
JOHANNES KODER

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD LAWRENCE HUNTER

Συνέντευξη:
GUY VERHOFSTADT

Συνέντευξη:
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΛΕΞΙΟΥ

Συνέντευξη:
Ν. ΛΕΓΑΚΗΣ - Ε. ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
MARTHA NUSSBAUM

Συνέντευξη:
GRIGORY ARSH

Συνέντευξη:
ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΟΣ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΩΚΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΥΡΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
MARVIN CARLSON

Συνέντευξη:
PETER AGRE

Συνέντευξη:
TOMAS HAGG

Συνέντευξη:
Π.B. ΠΑΣΧΟΣ

Συνέντευξη:
Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ.κ. Δημήτριος

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel (β' μέρος)

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel

Συνέντευξη:
GIULIO FERRONI

Συνέντευξη:
ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΣΠΥΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ

Συνέντευξη:
VALENTIN GARCIA YEBRA

Συνέντευξη:
ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ ΤΑΜΠΑΚΗ-ΙΩΝΑ

Συνέντευξη:
Γ. ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΥΤΣΕΛΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΡΟΥΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΑΡΓΥΡΗ

Συνέντευξη:
ΛΟΥΚΑΣ ΣΠΑΡΟΣ

Συνέντευξη:
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ

Συνέντευξη:
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΦΕΣΣΑ-ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Συνέντευξη:
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΧΡΥΣΑΦΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΑΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΓΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
SIR GEOFFREY LLOYD

Συνέντευξη:
ΘΑΝΑΣΗΣ ΛΑΛΑΣ

Συνέντευξη:
JOERG SCHAEFER

Συνέντευξη:
OΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΟΥ «TΕΧΝΩΝ EΠΙΣΚΕΨΙΣ»

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣBOΛOΠOYΛOΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΒΒΑΣ

Συνέντευξη:
STANLEY HOFFMANN

Συνέντεξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΩΣΤΙΟΣ

Συνέντεξη:
ALBERT BANDURA

Συνέντεξη:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

Συνέντεξη:
ΜΙΧΑΗΛ ΣΕΧΑΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΟΣ XΑΤΖΗΧΡΗΣΤΙΔΗΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ

Συνέντεξη:
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Ομιλία:
JORGE SAMPAIO

Συνέντευξη:
ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

Συνέντευξη:
JEFFREY M. DRAJEN

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD POSNER

Συνέντευξη:
ΓPHΓOPIOΣ ΠONTIΦHΞ

Συνέντευξη:
Α. ΔΑΝΑΣΣΗΣ - ΑΦΕΝΤΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
V. NAVASKY

Συνέντευξη:
Δ.Σ. ΓΑΛΑΝΟΣ

Συνέντευξη:
LOUIS IGNARRO

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Συνέντευξη:
ΕΠ. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΑΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
M.J. OSBORNE

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel

15/4/2005
Συνέντευξη στον Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

O G.B. Conte, η J. Dangel και ο R. Thomas στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διεθνής Ημερίδα
για τη Λατινική Ποίηση


Μια επιτυχημένη ημερίδα διοργάνωσε ο Τομέας Κλασικής Φιλολογίας το απόγευμα της Πέμπτης 31 Μαρτίου στο Αμφιθέατρο «Ιωάννης Δρακόπουλος». Το θέμα της, από τα πολύ ενδιαφέροντα της σύγχρονης έρευνας, είχε ορισθεί ως «Η Ένταση μεταξύ Αισθητικής και Ιδεολογίας στη Λατινική Ποίηση» και μίλησαν τρεις μεγάλοι λατινιστές καθηγητές: O Gian Biagio Conte, της Scuola Normale Superiore di Pisa, για τον Βιργίλιο και την «La strategia della contraddizione: sulla forma drammatica dell' Eneide», ο Richard Thomas, του Πανεπιστημίου του Harvard, για τον Oράτιο και τα σχετικά με «Politics, Poetics and Aesthetics in Horace Odes 4» και η Jacqueline Dangel του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (Paris IV), εστιάζοντας στη μορφή του Oιδίποδα και τον προβληματισμό «Tragedie et epopee en interface ou l'ecriture des tensions enigmatiques: _dipe sous le regard de Seneque et de Stace».

Την ημερίδα παρακολούθησαν πολλά μέλη Δ.Ε.Π. του Τομέα Κλασικής Φιλολογίας, του Τμήματος Φιλολογίας, άλλων Πανεπιστημίων, επίσης παλαιοί Καθηγητές της Φιλοσοφικής Σχολής καθώς και μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές των τελευταίων εξαμήνων. Τα κείμενα των ομιλιών είχαν μεταφραστεί και αποτέλεσαν μέρος του υλικού που διανεμήθηκε στο ακροατήριο.

O G.B. Conte, ιδρυτής της λεγόμενης «Σχολής της Πίζας», επικεντρώθηκε στις αντιφάσεις που έχουν εντοπισθεί στην Αινειάδα του Βιργιλίου και οι οποίες προκύπτουν από την ενσωμάτωση μέσα στο έπος στοιχείων που ανήκουν στο είδος της τραγωδίας. Προσπάθησε να αποδείξει ότι οι αντιφάσεις αυτές πράγματι υπάρχουν και είναι μέρος της ποιητικής στρατηγικής του συγγραφέα, ο οποίος με διαλεκτικό τρόπο πολλαπλασιάζει τις υποδηλώσεις και προοπτικές του έργου του.

O R.F. Thomas ανέλυσε διεξοδικά τις πολιτικές ωδές του τετάρτου βιβλίου των Ωδών του Oρατίου, όχι μόνο σε σχέση με τα πολιτικά τεκταινόμενα της εποχής του ποιητή και τους ιδεολογικούς προβληματισμούς του, αλλά και σε σχέση με τις οπτικές των κύριων μελετητών του έργου του Oρατίου, ανατρέποντας κάποιους εδραιωμένους τρόπους προσέγγισης των σχέσεων αισθητικής και ιδεολογίας την εποχή του Αυγούστου.

Η J. Dangel, παραβάλλοντας τον τραγικό Oιδίποδα του Σενέκα με τον επικό Oιδίποδα του Στατίου και αποκωδικοποιώντας με αριστοτελικούς όρους τη σοφόκλεια και τις μεταγενέστερες εκδοχές του περίφημου αινίγματος, ανέδειξε τις ιδεολογικές διαφορές, αλλά και την επιφάνεια επαφής, έπους και τραγωδίας. Υποστήριξε ότι στη Ρώμη η τραγωδία μπόρεσε να συναντήσει το έπος, όταν το τελευταίο διαπραγματεύτηκε θέματα αδελφοκτονίας ή εμφυλίων πολέμων και όταν η αισθητική του υψηλού πέρασε από την τραγική στην επική γραφή.

Το ζωηρό ενδιαφέρον του ακροατηρίου εκδηλώθηκε και με την συζήτηση που ακολούθησε και που επέτρεψε στους ομιλητές να θίξουν και άλλα ερμηνευτικά ζητήματα. Πολυφωνία και πολυγλωσσία χαρακτήρισε αυτή τη συνάντηση που ένωσε εκπροσώπους των κύριων ερμηνευτικών σχολών από την Ευρώπη και την Αμερική σε μια ζεστή και φιλική ατμόσφαιρα γόνιμου επιστημονικού διαλόγου.

Η συνέντευξη που ακολουθεί (και λόγω της έκτασής της θα ολοκληρωθεί στο επόμενο τεύχος) έγινε με αφορμή την παρουσία στην Αθήνα των έγκριτων αυτών μελετητών σε συνεργασία με τις λατινίστριες κ. Ε. Καραμαλέγκου και Σ. Γεωργακοπούλου.

Κύριε Conte είστε συγγραφέας μιας ευρύτερα γνωστής Ιστορίας της Λατινικής Λογοτεχνίας, η οποία καλύπτει μια χρονική περίοδο χιλίων περίπου ετών, από τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες της Λατινικής γλώσσας έως την πρώιμη μεσαιωνική εποχή. Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια γι' αυτό το εγχείρημά σας;

Oι περισσότερες Ιστορίες της Λατινικής Λογοτεχνίας ακυρώνουν τη λογοτεχνική ιδιαιτερότητα των κειμένων που πραγματεύονται. Υπάρχουν μάλιστα και μερικοί ειδικοί που κουνούν το κεφάλι με σκεπτικισμό, όταν γίνεται λόγος για «ιστορία της λογοτεχνίας». Γιατί πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα τέτοια συγγράμματα είναι μη πραγματοποιήσιμα. Κατά τη γνώμη τους, η συγγραφή μιας ιστορίας της λογοτεχνίας φαίνεται να είναι μια διαδικασία που υπερβαίνει αυθαίρετα τη στοιχειώδη αναγκαιότητα να εξιστορηθεί κάθε λογοτεχνικό κείμενο χωριστά. Δεν παραλείπουν εξάλλου να υπενθυμίσουν ότι κάθε κείμενο είναι μια οντότητα που αφομοιώνει σε στέρεη ενιαία δομή δύο στοιχεία: ιστορικές παραμέτρους και κώδικες έκφρασης. Oι ιστορικές παράμετροι αλλάζουν συνεχώς, ενώ οι λογοτεχνικοί κώδικες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια, είναι συμβατικοί, έχουν αργούς ρυθμούς μεταβολής. Επίσης οι σκεπτικιστές φιλόλογοι νομίζουν ότι αυτή που παράγει νόημα είναι η συν-ταγματική (συγχρονική) – και όχι η διαχρονική – σχέση αυτών των δύο στοιχείων διαφορετικής ιστορικότητας (και ρυθμού εξέλιξης).


Η αφίσα της Ημερίδας με τον πίνακα του J. Mirò «Το δάκρυ που χαμογελά» απεικονίζεται με αμεσότητα το θέμα της έντασης και των αντιφάσεων που βρίσκουν σημεία σύγκλισης

Γι' αυτό κατά τη γνώμη τους, με το να παρακολουθεί κανείς τις αλλαγές των ιστορικών παραμέτρων ή των λογοτεχνικών κωδίκων, καταλήγει να καταστρέφει στην πράξη τον δομικό ενιαίο χαρακτήρα των μεμονωμένων κειμένων και τελικά να χάνει αυτό που αποτελεί την ιδιαίτερη λογοτεχνική αξία των κειμένων. Συμπερασματικά μια πραγματική ιστορία της λογοτεχνίας φαίνεται σε αυτούς τους ειδικούς να είναι αδύνατη, γιατί δεν θα μπορούσε να είναι κυριολεκτικά και ουσιαστικά λογοτεχνική.

Έχοντας υπόψη αυτό το πρόβλημα θεώρησα ότι θα μπορούσε ίσως να γίνει ένας συμβιβασμός. Γι' αυτό και προσπάθησα να το λύσω βλέποντας τη λατινική λογοτεχνία ως σύστημα, δομημένο με εσωτερικές και αμοιβαίες σχέσεις, που να το διαπερνά μια συνεχής ενδοδιαλεκτικότητα (interdiscorsivita), η οποία συνδέει κείμενα και συγγραφείς που ανήκουν στην ίδια ή σε διαφορετική εποχή. Πίστεψα ότι θα ήταν ορθό (και μάλιστα επιστημονικά χρήσιμο) να θεωρήσω την ιστορία της λατινικής λογοτεχνίας ως ιστορία των λογοτεχνικών κωδικοποιήσεων και των μεταβολών τους, ως ιστορία των λογοτεχνικών προτύπων, τα οποία προϋποτίθενται και επικαλούνται το ένα το άλλο σε μια συνεχή αμοιβαία ενδοδιαλεκτικότητα.

Κυρία Dangel, θεωρείστε μια σημαντική ειδικός της αρχαίας μετρικής και υφολογίας, δηλαδή, ενός κατά παράδοση σαφώς καθορισμένου και αυστηρά οριοθετημένου ερευνητικού πεδίου. Προχωρήσατε εντούτοις σε μια εντυπωσιακή καινοτομία σε αυτό το χώρο εισάγοντας την παράμετρο της ποιητικής των αρχαίων κειμένων. Πώς σκεφθήκατε και πραγματοποιήσατε αυτό το βήμα;

Σε όλες τις γλώσσες η μορφή συμβάλλει στη δημιουργία του νοήματος. Αυτή η αρχή ισχύει πολύ περισσότερο για τη λατινική γλώσσα της οποίας το γλωσσολογικό και επικοινωνιακό σύστημα στηρίζεται σε δομές, αντικειμενικά ταυτοποιήσιμες και ικανές να κατηγοριοποιηθούν. Ακόμη καλύτερα: όταν αυτές οι σταθερές και οι μεταβλητές ταυτοποιηθούν, διαπιστώνουμε ότι είναι τόσο ολιγάριθμες, ώστε αυτά τα μορφικά και δομικά «σημεία» έχουν τόσες δυνατότητες πολλαπλής χρήσης, που καθιστούν άσκοπη οποιαδήποτε απόπειρα προκαθορισμένης σημασιοδότησής τους. Για αυτό και ενεργοποιούνται στο συγκεκριμένο κάθε φορά συγκείμενο, δηλαδή σε ένα χώρο όπου εκδηλώνονται υφολογικές προθέσεις και η οπτική γωνία του συγγραφέα. Έχουμε επομένως να κάνουμε με ηθελημένη και ενσυνείδητη γραφή.

Εφήρμοσα στη μετρική αυτόν τον κανόνα του «χρωματισμού» του νοήματος με βάση το συγκείμενο και τις προθέσεις του συγγραφέα. Βέβαια η μετρική μπορεί να αντιμετωπισθεί και μόνο με βάση τις αρχές του εσωτερικού ρυθμού (numerus) και να περιγραφεί ως μια καθαρά αριθμητική κατασκευή: συγκεκριμένος και σταθερός αριθμός μετρικών ποδών, μετρικός τόνος (ictus) κατά κανονικά διαστήματα στο στίχο και ρυθμικές παύσεις σε καθορισμένα σημεία του μετρικού σχήματος. Εν τούτοις πέρα από αυτή τη μορφική κωδικοποίηση πού ακολουθεί τους μετρικούς κανόνες, υπάρχει και η παράμετρος της συνειδητής νοηματοδότησής της από τον ποιητή, ο οποίος θέτει τη μετρική μορφή στην υπηρεσία των ειδικών του στόχων.

Συνεπώς η μετρική δεν μπορεί να είναι μια απλή άσκηση μέτρησης των στίχων κατά μέτρο ή μια δουλική εφαρμογή κανόνων. Την αντιλαμβάνομαι ως μια παρτιτούρα, αποτελούμενη από νότες, τις οποίες είναι αδύνατο να διαβάσει κανείς χωρίς το πεντάγραμμο και το μουσικό κλειδί του. Ακριβέστερα, οι μετρικοί πόδες παίρνουν τη θέση που έχουν οι νότες, οι λέξεις τη θέση του πενταγράμμου και το λογοτεχνικό είδος τη θέση του μουσικού κλειδιού. O ειδικός της μετρικής-ποιητικής μπορεί επομένως να συγκριθεί όχι με ένα μουσικολόγο, αλλά με ένα μαέστρο που ερμηνεύει μια παρτιτούρα, στηριζόμενος όχι μόνο στις τεχνικές του γνώσεις, αλλά και στην καλλιτεχνική του ευαισθησία. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο η μετρική–υφολογία κατορθώνει να αφουγκράζεται και να ερμηνεύει τα κείμενα, ξεκλειδώνοντας αυτούς τους ειδικούς χώρους της ποιητικής γραφής.

Κύριε Conte πώς θα ορίζατε τον ανθρωπιστή κλασικό φιλόλογο; Πιστεύετε ότι υπάρχoυν σήμερα τέτοιοι φιλόλογοι; Και εάν ναι, οι σύγχρονες θεωρίες της λογοτεχνίας και γενικότερα τα σύγχρονα ιδεολογικά ρεύματα θα μπορούσαν να τους χρησιμεύσουν ως μεθοδολογικά εργαλεία;

Ασφαλώς πιστεύω ότι το επάγγελμα του φιλολόγου είναι ένα ενιαίο σφαιρικό επάγγελμα, που δεν αποσκοπεί μόνο στην έκδοση και ανάγνωση των κειμένων, αλλά και στην ερμηνεία τους. Βεβαίως η πρόοδος που σημειώθηκε στη θεωρία της λογοτεχνίας (χάρη στη συμβολή κυρίως του δομισμού και της λογοτεχνικής σημειωτικής, αλλά και του ρωσικού φορμαλισμού και της ανθρωπολογίας) μπορεί να φανεί χρήσιμη στη μελέτη των κλασικών κειμένων αρκεί τα πορίσματά της να χρησιμοποιηθούν ως μέθοδοι, ως εργαλεία κριτικής, και όχι ως ερεθίσματα που αποβλέπουν στον εκσυγχρονισμό της αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής κουλτούρας και στην αυθαίρετη προσομοίωσή της με τη δική μας. Αυτό που μετρά είναι ακριβώς αυτή η διαφορετικότητα, η διαφορά που διατρέχει το αρχαίο και το μοντέρνο: αυτή η διαπίστωση είναι διδακτική, βοηθά να κατανοήσουμε εμάς τους ίδιους χάρη στην αντιπαραβολή. Oι νέες μέθοδοι δεν προσθέτουν τίποτα στα αρχαία κείμενα, και γι' αυτόν το λόγο δεν τα αλλοιώνουν, δεν τα παραβιάζουν, αλλά απλώς βοηθούν να τα εξερευνήσουμε, να τους θέσουμε ερωτήματα με πιο εκλεπτυσμένα εργαλεία, να τα αναλύσουμε με μοντέρνα κριτήρια που δεν βλάπτουν την αρχαία τους ουσία. Η θεωρία της λογοτεχνικής επικοινωνίας έχει διδάξει τους κριτικούς να βλέπουν και να δείχνουν με ποιο τρόπο λειτουργούν τα κείμενα. Τους βοηθά να αποφύγουν τους παλαιούς κινδύνους που απέρρεαν όχι μόνο από τις βιογραφικές εξαρτήσεις (αυτή η βιογραφική ερμηνευτική τάση είναι ιδιαίτερα ακατάλληλη, δεδομένων των πενιχρών μας γνώσεων για το βίο των αρχαίων συγγραφέων), αλλά ακόμη περισσότερο από τις «ψυχολογικίζουσες» ερμηνείες. Τα κείμενα τώρα (μετά από αυτές τις νέες εμπειρίες λογοτεχνικής κριτικής) παρουσιάζονται ως καλλιτεχνικές δημιουργίες που οργανώνουν νοήματα ενσωματώνοντάς τα σε μια φόρμα, την οποία έχουμε μάθει να αναλύουμε με αντικειμενικότερα εργαλεία.

Κυρία Dangel είναι γνωστό ότι η ελληνορωμαϊκή ρητορική επηρέασε βαθιά τη λατινική λογοτεχνία και τον ρωμαϊκό πολιτισμό. Σήμερα, παρά το προβάδισμα που έχει η κουλτούρα της εικόνας, η κουλτούρα της ομιλίας δεν έχασε καθόλου τη σημασία της (από τον διαφημιστικό λόγο μέχρι και τον πολιτικό). Τι θα μπορούσε να προσφέρει, κατά τη γνώμη σας, η διδασκαλία της αρχαίας ρητορικής στο σημερινό άνθρωπο;

Η προσφορά της αρχαίας ρητορικής στον άνθρωπο συνοψίζεται στην καλλιέργεια του αυτοσεβασμού του και του σεβασμού του άλλου. Καθώς η διδασκαλία της ήταν πάντα συνδεδεμένη με την φιλοσοφική σκέψη, ηθική και πολιτική, - σε σημείο που ο Κοϊντιλιανός τελειώνει το έργο του Institutio oratoria με μια εκτενή αναφορά στον ρήτορα-άνδρα ήθους (bonus vir) - η λατινική ρητορική δεν διακρίνει την τέχνη του «καλώς λέγειν» από εκείνη του «καλώς σκέπτεσθαι». Στηριζόμενη στη στωική διδασκαλία, αναζητά ένα λόγο και μια σκέψη που θεμελιώνονται στη λογική τάξη και έχουν μια ανθρωποκεντρική αλλά και οικουμενική διάσταση. Δεν αγνοεί την πολυπλοκότητα και τις αντινομίες του πολιτικού στοιχείου. Αρνείται όμως και απαξιώνει τον υστερόβουλα ψευδή και διαστρεβλωτικό λόγο. Μπορεί να δέχεται τη συλλογικά αποδιδόμενη μομφή, αλλά καταδικάζει την προσωπική επίθεση και πολεμική, όταν γίνονται με τη γλώσσα της συκοφαντίας. Η αρχαία σκέψη για άλλη μια φορά προσέχει τον τρόπο έκφρασής της, διακρίνει την καλή από την κακή πρόθεση, με πλήρη επίγνωση του περίπλοκου χαρακτήρα όχι μόνο των ανθρώπινων πραγμάτων, αλλά και της ιστορίας. Ακόμα και όταν συμβαίνουν λάθη, μόλις γίνονται αντιληπτά, καταβάλλεται προσπάθεια να ελεγχθούν και να περιορισθούν.

Η γνώση της αρχαίας ρητορικής σημαίνει επομένως γνώση του ανθρώπου και κατάκτηση της αυτογνωσίας, εξισορρόπηση μεταξύ απολαβών και άσκησης, αναζήτηση μιας εσωτερικής και συλλογικής αρμονίας (η οποία δεν γίνεται εξαναγκαστικά και δεν έχει ως σκοπό την ομοιομορφία). Χωρίς να είναι ποτέ ευτελής, αλλά ούτε και αγγελικά πλασμένη, η αρχαία ρητορική είναι ένα ωραίο σχολείο ταπεινοφροσύνης, στην υπηρεσία αν όχι της ιδεατής αλήθειας, τουλάχιστον μιας σχετικής αλήθειας κοινά αποδεκτής, ή έστω και μιας φαινομενικής αλήθειας που δεν προκαλεί.


Αρχή της σελίδας