ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

ΣΥΝΕΝΤΕYΞΕΙΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη: M. Σταθόπουλος, Kαθηγητής, πρώην Πρύτανης και Yπουργός - Eπίδοση Tιμητικού Tόμου
Συνέντευξη - Πρόσωπα:
Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα

Συνέντευξη:
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΚΡΙΜΙΤΖΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. Kαρράς

Πρόσωπα - Συνέντευξη: K. Σπινέλλη
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Kαθηγητής A. Γ. Παπαβασιλείου - Eργαστήριο Bιολογικής Xημείας

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Iωάννης-Θεοφάνης Παπαδημητρίου, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής: Eπίδοση τιμητικού τόμου

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Aναστάσιος-Παύλος Λεβέντης

Πρόσωπα - Συνέντευξη: Kαθηγητής Riccardo Campa
Πρόσωπα - Συνέντευξη: N. Σταυρακάκης
Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Ο Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ και ο κ. Π. ΠΑΤΣΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΑΝΤΑΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΖΩΗ ΣΑΜΑΡΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΣΤΕΛΛΑ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΑΘ. ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Θ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΝΝΑ ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΆΡΗΣ ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
Α. Μ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
NIGEL BEVAN

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ

Πρόσωπα - Συνέντευξη:
A. E. H. EMERY

Συνέντευξη:
Β. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
Μ. DÉON

Συνέντευξη:
Θ. ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
Λ. ΚΑΚΙΣΗ

Συνέντευξη:
Ε. C. PRESCOTT

Συνέντευξη:
ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΑΝΩΛΑΓΑΣ

Συνέντευξη:
ROBERT GALLO

Συνέντευξη:
ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ

Συνέντευξη:
G. C. CHRISTIE

Συνέντευξη:
Χ. ΚΟΥΤΗΦΑΡΗΣ

Συνέντευξη:
JERKER BLOMQVIST

Συνέντευξη:
P. A. Yotopoulos

Συνέντευξη:
Μ. Παπαμιχαήλ

Συνέντευξη:
Recep Akdag

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
Βασίλειος Μαρκεζίνης

Συνέντευξη:
JAMES MERRIT DOWNEY

Συνέντευξη:
VACLAV KLAUS

Συνέντευξη:
MEIR STAMPFER

Συνέντευξη:
FRANCESCO BERLINGIERI

Συνέντευξη:
FERNARD LABRIE

Συνέντευξη:
ALLAN TEMPLETON

Συνέντευξη:
ΗΛΙΑΣ ΜΠΕΖΕΒΕΓΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΑΛΙΤΗΣ

Συνέντευξη:
JOHANNES KODER

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD LAWRENCE HUNTER

Συνέντευξη:
GUY VERHOFSTADT

Συνέντευξη:
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΛΕΞΙΟΥ

Συνέντευξη:
Ν. ΛΕΓΑΚΗΣ - Ε. ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
MARTHA NUSSBAUM

Συνέντευξη:
GRIGORY ARSH

Συνέντευξη:
ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΟΣ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΩΚΑΣ

Συνέντευξη:
ΒΥΡΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
MARVIN CARLSON

Συνέντευξη:
PETER AGRE

Συνέντευξη:
TOMAS HAGG

Συνέντευξη:
Π.B. ΠΑΣΧΟΣ

Συνέντευξη:
Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ.κ. Δημήτριος

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel (β' μέρος)

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΔΗΣ

Συνέντευξη:
G. Conte, R. Thomas, J. Dangel

Συνέντευξη:
GIULIO FERRONI

Συνέντευξη:
ΘΑΝΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΣΠΥΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ

Συνέντευξη:
VALENTIN GARCIA YEBRA

Συνέντευξη:
ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ ΤΑΜΠΑΚΗ-ΙΩΝΑ

Συνέντευξη:
Γ. ΚΡΕΑΤΣΑΣ

Συνέντευξη:
ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Συνέντευξη:
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥΔΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΟΥΤΣΕΛΙΝΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΥΜΑΝΤΟΣ

Συνέντευξη:
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΡΟΥΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΑΡΓΥΡΗ

Συνέντευξη:
ΛΟΥΚΑΣ ΣΠΑΡΟΣ

Συνέντευξη:
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ

Συνέντευξη:
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
ΕΛΕΝΗ ΦΕΣΣΑ-ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Συνέντευξη:
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΧΡΥΣΑΦΗΣ

Συνέντευξη:
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΑΜΗΣ

Συνέντευξη:
ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΓΚΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
SIR GEOFFREY LLOYD

Συνέντευξη:
ΘΑΝΑΣΗΣ ΛΑΛΑΣ

Συνέντευξη:
JOERG SCHAEFER

Συνέντευξη:
OΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΟΥ «TΕΧΝΩΝ EΠΙΣΚΕΨΙΣ»

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ

Συνέντευξη:
KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣBOΛOΠOYΛOΣ

Συνέντευξη:
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΒΒΑΣ

Συνέντευξη:
STANLEY HOFFMANN

Συνέντεξη:
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΩΣΤΙΟΣ

Συνέντεξη:
ALBERT BANDURA

Συνέντεξη:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

Συνέντεξη:
ΜΙΧΑΗΛ ΣΕΧΑΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΟΣ XΑΤΖΗΧΡΗΣΤΙΔΗΣ

Συνέντεξη:
NΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ

Συνέντεξη:
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Ομιλία:
JORGE SAMPAIO

Συνέντευξη:
ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

Συνέντευξη:
JEFFREY M. DRAJEN

Συνέντευξη:
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΥΚΟΥΝΑΣ

Συνέντευξη:
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ

Συνέντευξη:
RICHARD POSNER

Συνέντευξη:
ΓPHΓOPIOΣ ΠONTIΦHΞ

Συνέντευξη:
Α. ΔΑΝΑΣΣΗΣ - ΑΦΕΝΤΑΚΗΣ

Συνέντευξη:
V. NAVASKY

Συνέντευξη:
Δ.Σ. ΓΑΛΑΝΟΣ

Συνέντευξη:
LOUIS IGNARRO

Συνέντευξη:
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΗΣ

Συνέντευξη:
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Συνέντευξη:
ΕΠ. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συνέντευξη:
ΑΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Συνέντευξη:
M.J. OSBORNE

Συνέντευξη:
ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ

1/11/2004
Συνέντευξη στον Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Πάνος Kαζάκος, καθηγητής στο Tμήμα Πολιτικής Eπιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης

H σημασία των εθνικών εορτών


O φετινός εορτασμός της επετείου της 28ης Oκτωβρίου του 1940 έγινε σε κλίμα περισυλλογής, όπως επιβάλλουν οι σημερινές πολιτικές συνθήκες για τη χώρα μας, αλλά και την παγκόσμια κοινότητα. Τον τόνο έδωσε η κεντρική ομιλία του καθηγητή του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης κ. Π. Καζάκου στην πανηγυρική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Μεγάλη Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου μας. Τίτλος της ομιλίας «Η 28η Oκτωβρίου 1940 και η πραγματικότητα του Έθνους - τότε και σήμερα»· σήμερα που, όπως υπογράμμισε στην ομιλία του ο κ. Καζάκος «ο δρόμος της ιστορικής μνήμης έχει γίνει δύσβατος».

Η συμμετοχή του κ. Καζάκου στον επίσημο εορτασμό της εθνικής μας επετείου στάθηκε η αφορμή για να μιλήσουμε μαζί του εκτενέστερα για την επέτειο και τα νοήματά της και, κυρίως, επί των προεκτάσεων που έχει ή θα μπορούσε να έχει στη νεοελληνική κοινωνία. Όπως τόνισε και στην ομιλία του, ο κ. Καζάκος θεωρεί ότι «η 28η Oκτωβρίου επαναφέρει στη μνήμη μια παράδοση συλλογικότητας, από την οποία μπορεί να αντλούμε δυνάμεις για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα του παρόντος. Ταυτόχρονα είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να επανεξετάσουμε διάχυτες αντιλήψεις και αξίες και, ίσως, να αντλήσουμε πρακτικά διδάγματα».

Ζητήσαμε από τον κ. Καζάκο να μας οδηγήσει σε μια εις βάθος, παρά τους περιορισμούς της έκδοσης, διερεύνηση της έννοιας του έθνους-κράτους στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας, να σχολιάσει τη διαφαινόμενη άγνοια των νέων αναφορικά με τα ιστορικά γεγονότα και να αξιολογήσει τις εκδηλώσεις μνήμης γύρω από τις εθνικές επετείους, από τις οποίες, όπως μας λέει, «λείπει η φαντασία, η πρωτοβουλία, η δημιουργικότητα και η ανανέωση μηνυμάτων και τελετουργιών, η ενεργός συμμετοχή».

Για το δίπολο παρελθόν-παρόν, τις ομοιότητες και τις διαφορές τους, τους συνδετικούς κρίκους που ενώνουν τις δυο αυτές συνθήκες της ζωής μάς μίλησε, επίσης, ο κ. Καζάκος, αναλύοντας εύστοχα, όπως έκανε και στην ομιλία του, το πέρασμα από τη μια ιστορική-πολιτική εποχή σε μια άλλη και τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν αυτά τα περάσματα. «Η έκρηξη συλλογικότητας δύσκολα κατανοείται σήμερα. Με την αποσύνθεση των μεγάλων ιδεολογιών ο κυνισμός αρχίζει να γίνεται μαζικό φαινόμενο- έχοντας πάντως αρχίσει στα πάνω στρώματα. Άλλωστε και εδώ περάσαμε ή και περνούμε μια περίοδο στην οποία οι έννοιες της αλληλεγγύης, της προσφοράς, της προσωπικής ευθύνης και της παράδοσης, της εθνικής αξιοπρέπειας, ακόμη και της ηθικής δέσμευσης γίνονται διφορούμενες ή υπηρετούν ιδιοτέλειες και συνεπώς αλλάζουν παντελώς νόημα», τόνισε ο κ. Καζάκος στην ομιλία του.

Η αισιόδοξη, ελπιδοφόρα ματιά πάνω σε μνήμες πόνου και καταστροφής, όπως αυτές που προκαλεί ένας πόλεμος, συμπυκνώνεται στην τελευταία φράση της ομιλίας του κ. Καζάκου: «Την ελπίδα που συνδέεται κυρίως με έναν προσαρμοσμένο στα σημερινά δεδομένα πατριωτισμό της αλληλέγγυας προσπάθειας μπροστά στις μεγάλες προκλήσεις μάς άφησε η 28η Oκτωβρίου ως παρακαταθήκη».

Με αφορμή την ομιλία σας «Η 28η Oκτωβρίου 1940 και η πραγματικότητα του Έθνους - τότε και σήμερα» στον κεντρικό εορτασμό του Πανεπιστημίου μας, θα θέλατε να μας πείτε τι συμβολίζει για εσάς προσωπικά η 28η Oκτωβρίου;

Πολύ απλά: Την εθνική αλληλεγγύη. Άλλωστε χωρίς το στοιχείο αυτό χάνει το νόημά του ακόμη και ο ηρωισμός όσων πραγματικά πολέμησαν ή συνέβαλαν με δικές τους προσωπικές θυσίες στον κοινό αγώνα και δεν βολεύτηκαν στα μετόπισθεν. Η αλληλεγγύη που εννοώ εκδηλώθηκε γύρω από έναν γενικότερα αποδεκτό σκοπό. Συνεπώς η 28η Oκτωβρίου μάς άφησε ως παρακαταθήκη την ελπίδα που συνδέεται με ένα προσαρμοσμένο στα σημερινά δεδομένα πατριωτισμό, με μια προσπάθεια για ν' αντιμετωπίσουμε αλληλέγγυα τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής μας.


Ο κ. Καζάκος

Ποιο θεωρείτε ότι είναι ή θα έπρεπε να είναι το ουσιαστικό νόημα των εθνικών επετείων; Oι θεσμοί –οικογένεια, σχολείο, Μ.Μ.Ε.- μεταφέρουν, κατά τη γνώμη σας, με ορθό και ικανοποιητικό τρόπο τα σχετικά μηνύματα;

Διαπιστώνω ότι η έμφαση στις περισσότερες εκδηλώσεις για την επέτειο αναδείχνουν το στοιχείο του ηρωισμού. Με την έννοια αυτή χάνουν την επαφή τους με το πνεύμα της εποχής.

Ζούμε σε μια εποχή κριτικής των εξουσιαστικών δομών (αν και πολλοί βολεύονται μέσα σε αυτές για τα καλά). Η κριτική αυτή αμφισβητεί, συχνά υποκριτικά στην πράξη, παραδοσιακές πεποιθήσεις, επίσημες διακηρύξεις καλών προθέσεων και εξαγγελίες για το γενικό καλό. Πίσω από αυτές υποψιάζεται σκληρά συμφέροντα, εμμονές, εμπάθειες. Ανακαλύπτει παντού και ιδίως στην εσωτερική και διεθνή πολιτική μηχανισμούς συγκάλυψης των πραγματικών κινήτρων, διπλή ηθική, διάχυτες εγωιστικές στρατηγικές χωρίς αρχές. Υπό τις συνθήκες αυτές ο δρόμος της ιστορικής μνήμης έγινε δύσβατος. Και όμως η 28η Oκτωβρίου έχει να μας πει κάτι, αρκεί να ερμηνευθεί με σύγχρονο τρόπο.

Αναμφίβολα, η αντίδραση του ελληνικού λαού ήταν εκπληκτική με κάθε μέτρο και σε σύγκριση με πολλές άλλες χώρες. Σήμερα, θεωρούμε τη λαϊκή αντίδραση αυτονόητη, αλλά δεν ήταν και, κυρίως, δεν ήταν στιγμιαία, αλλά συνεχίστηκε και μετά την αναπόφευκτη ήττα. Αίφνης, ενεργοποιήθηκαν, αλλάζοντας ρότα, οι πιο διαφορετικές δυνάμεις: ο απλός πολίτης πρώτος, εξόριστοι πολιτικοί, που έθεταν εαυτούς στη διάθεση της κυβέρνησης την οποία αντιμάχονταν, οι γυναίκες της Πίνδου, χωρίς τις οποίες ο εφοδιασμός θα είχε διαταραχθεί νωρίς, φιλελεύθεροι απόστρατοι, που ξεχνούσαν τις διαφορές τους με τους βασιλικούς, πλοιοκτήτες, άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης, απογοητευμένοι από τις περιστάσεις μικρασιάτες πρόσφυγες. O κατάλογος δεν κλείνει εύκολα. Επρόκειτο για μια έκρηξη συλλογικότητας (αυτή ακριβώς που θα αναπολούσε αργότερα ο Αλμπέρ Καμύ) εναντίον του ατομικισμού, των ατομικών σχεδίων και διαγκωνισμών ανέλιξης. Η 28η Oκτωβρίου επαναφέρει στη μνήμη μια παράδοση συλλογικότητας, από την οποία μπορεί να αντλούμε δυνάμεις για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα του παρόντος. Και χρειάζεται ιδίως σε μια εποχή που οι έννοιες της προσφοράς, της προσωπικής ευθύνης και της παράδοσης, της εθνικής αξιοπρέπειας ακόμη και της ηθικής δέσμευσης γίνονται διφορούμενες ή υπηρετούν ιδιοτέλειες και συνεπώς αλλάζουν παντελώς νόημα –θα είχα να σας αναφέρω αρκετά παραδείγματα για κάθε περίπτωση.

Πώς αλλάζει, από πολιτική άποψη, η έννοια του έθνους-κράτους στο πλαίσιο οργανισμών όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Απλά, αλλάζει ή περιορίζεται η έννοια της εθνικής κυριαρχίας. Σήμερα τα εθνικά κράτη στην Ευρώπη συμμετέχουν στην ΕΕ- ένα «μεταμοντέρνο» μόρφωμα, όπου επεξεργάζονται κοινούς κανόνες και αποδέχονται πράγματα που πριν από μερικές δεκαετίες ήταν αδιανόητα- π.χ. «δημοσιονομική εποπτεία» και παραίτηση από το «εθνικό νόμισμα». Η ΕΕ μόνο με την προϋπόθεση του περιορισμού (ή επαναπροσδιορισμού) της εθνικής κυριαρχίας μπορεί να λειτουργήσει. Αλλά έχουν άδικο όσοι υποστηρίζουν ότι το κράτος-έθνος έχει πλέον ξεπεραστεί πλήρως από τα πράγματα και ότι οφείλει να αφήσει τη θέση του φερ' ειπείν σε ένα ευρωπαϊκό υπερκράτος. Το ισχυρότερο επιχείρημά τους στηρίζεται στις λεγόμενες «οικονομίες κλίμακος» που συνδέονται με την τεχνολογική εξέλιξη. Άλλοι πάλι θεωρούν το έθνος και το κράτος-έθνος σήμερα παράγοντα αποσταθεροποίησης και οραματίζονται υπερεθνικές δημοκρατίες ηπειρωτικών διαστάσεων. Αλλά αυτές δεν θα είναι δημοκρατικές και, πιθανόν, θα συνιστούν το πλαίσιο για μια νέα κυριαρχία μερικών μεγάλων ή ενός κινητικού κοινωνικού στρώματος που θα διαχειρίζεται τις κινήσεις κεφαλαίων, την παραγωγή μηνυμάτων από συγκεντρωτικά ΜΜΕ κ.λπ. απέναντι σε μια αδύναμη πολιτική.

Επίσης, οι αντιλήψεις ότι το κράτος είναι ξεπερασμένη μορφή οργάνωσης των εθνών ή και παράγων αποσταθεροποίησης έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ιστορική μας εμπειρία: Το έθνος παραμένει ισχυρότατη πολιτική δύναμη, πράγμα που επιβεβαίωσαν οι εξελίξεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989 όταν δημιουργήθηκαν νέα κράτη σε εθνική βάση όπως η Σλοβενία, η Τσεχία και η Σλοβακία, η Εσθονία κ.λπ.

Στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο τίθενται με έντονο τρόπο ζητήματα ταυτότητας των λαών, των πολιτισμών και των εθνών. Πώς βλέπετε την ανάγκη αλλά και τους τρόπους διατήρησης της εθνικής μας ταυτότητας;

Πρόκειται για δύο διαφορετικά ερωτήματα. Η ανάγκη προκύπτει από το ίδιο το παρελθόν όλων και του καθενός- τις εμπειρίες του, τις σχέσεις του με άλλους, τη γλώσσα, την εξοικείωσή του με ένα σύνολο σημασιών κ.λπ. Αυτό φαίνεται καθαρά όταν φύγει κανείς από τη χώρα για ένα μεγάλο σχετικά διάστημα: Τότε αρχίζει να εξιδανικεύει ό,τι άφησε πίσω του, μπορεί κιόλας να ανακαλύπτει πτυχές της κουλτούρας που αγνοούσε κ.λπ. Όμως η εθνική ταυτότητα δεν είναι ένα απολίθωμα, αλλά μεταλλάσσεται, προσαρμοζόμενη σε νέα δεδομένα, εντάσσοντας στο πλέγμα της νέα στοιχεία και επαναπροσδιορίζοντας παλαιότερα. Έτσι, μια πολιτική διατήρησης της ταυτότητας δεν μπορεί να έχει απλά μουσειακή διάσταση.

Πώς αντιμετωπίζετε τις έρευνες που, με αφορμή τις εθνικές επετείους, βλέπουν το φως της δημοσιότητας και ‘φωτογραφίζουν' την άγνοια των νέων σχετικά με τα μεγάλα εθνικά ιστορικά γεγονότα;

Ενδιαφέροντα τα αποτελέσματα των ερευνών, αλλά δεν ήταν έκπληξη για μένα. Άλλωστε πριν μιλήσω είχα ρωτήσει αρκετούς απόφοιτους λυκείων, τι σηματοδοτεί για αυτούς η 28η Oκτωβρίου και είχα εισπράξει ανάλογες απαντήσεις. Το ερώτημα είναι τώρα πώς μπορεί να εξηγηθεί η άγνοια, να αναζητήσουμε δηλαδή τις αιτίες. Τότε μάλλον θα πρέπει να συντάξουμε έναν μακρύ κατάλογο. Ξεχωρίζω όμως ως πιθανά στοιχεία του (και αιτίες του φαινομένου) τα εξής: Η πρόσφατη ιστορία δεν διδάσκεται σοβαρά στα σχολεία και μάλλον βαρύνεται με αγκυλώσεις, ο εγκυκλοπαιδισμός προκαλεί γενικώς σύγχυση, οι πτυχές που αναδείχνονται στη διδασκαλία δεν ανταποκρίνονται στο πνεύμα της εποχής και συνεπώς γρήγορα απωθούνται από τη μνήμη, η τηλεόραση αναδείχνεται σε εχθρό της μνήμης κ.λπ.

Πώς αξιολογείτε τον τρόπο με τον οποίο εορτάζονται ο εθνικές επέτειοι στις μέρες μας;

Ικανοποιεί ορισμένες ανάγκες. Oι γονείς χαίρονται όταν βλέπουν τα παιδιά τους να παρελαύνουν, οι μαθητές γιατί απαλλάσσονται από μέρες διδασκαλίας, άλλοι γιατί θυμούνται το δικό τους παρελθόν και πολλοί γιατί στις επετείους αποκαθίσταται έστω και για λίγο η σχέση τους με την κοινότητα του έθνους. Άλλωστε δεν είμαστε απλά «άτομα». Όμως λείπει από αυτές τις εκδηλώσεις η φαντασία, η πρωτοβουλία, η δημιουργικότητα και η ανανέωση μηνυμάτων και τελετουργιών, η ενεργός συμμετοχή. Έχουν γίνει θέαμα χωρίς παραλλαγές.


Αρχή της σελίδας